Voorwoord

De toetsing voor het vak >Literatuur en Film= van de Fontys Hogescholen te Tilburg bestaat niet uit een tentamen, maar uit een werkstuk. Dit werkstuk moet aan een aantal criteria voldoen, die beschreven staan in de Syllabus =Film en Literatuur= van Bert Dussenbroek.
Het voorwerk, het bekijken van de film, het lezen van het boek, de diverse analyses, het was allemaal even leerzaam en leuk om te doen.
>Oeroeg: het boek en de film= is een lijvig werkstuk geworden, in ogenschouw genomen dat het boek slechts iets meer dan 100 bladzijden bevat en de film nog geen twee uur duurt.
De complexiteit van het onderwerp en de uiteenlopende invulling van de verhaallijn zijn er debet aan dat het werkstuk zo=n 30 pagina=s telt.

Dit is het moment om Bert Dussenbroek te bedanken voor zijn enthousiaste uitleg in de lessen en zijn enthousiasmerende houding daarbuiten.

Ik wens de lezer veel leesplezier toe.

Samenvatting

Het werkstuk >Oeroeg: het boek en de film= is een analyse van het creatieve product >Oeroeg= van de hand van schrijfster Hella Haasse. Dit boek is gebruikt als uitgangspunt om een film te maken over de misstanden in Nederlands Indië en de onafhankelijkheidsstrijd die tot Indonesië geleid heeft.
Ik spreek opzettelijk over een uitgangspunt, omdat de makers van de film een heel andere weg ingeslagen zijn dan je zou verwachten als je het boek van Hella Haasse gelezen hebt. Op verlei creatief vlak zijn andere keuzes gemaakt, bijvoorbeeld perspectief, karakters, typecasting. Dit doet geen afbreuk aan de kwaliteit van de film, maar werpt een totaal ander licht op de historische feiten.
Waar het boek een open einde kent, kiest de regisseur voor een bevredigende afloop van de gebeurtenissen. Het boek oordeelt niet of nauwelijks terwijl de filmmaker een scherpe aanklacht indient tegen de Nederlandse regering en de Nederlanders die ooit de baas waren in Nederlands Indië.

Hoofdstuk 1 Inleiding

Om tot een objectieve vergelijking tussen een boek en zijn verfilming te komen, is het noodzakelijk dat beide creatieve uitingen eerst op zichzelf geanalyseerd worden en daarna pas met elkaar vergleken worden. daarom vindt u in hoofdstuk 2 de analyse van het boek Oeroeg, in hoofdstuk 3 vindt u informatie over de schrijfster van het boek, Hella Haasse. Daarna wordt de film besproken. In hoofdstuk 4 staat de analyse van de film Oeroeg en pas in hoofdstuk 5 ga ik de twee uitingsvormen met elkaar vergelijken.
In hoofdstuk 6 volgt dan nog een recensie die geschreven is om geplaatst te worden in een regionaal dagblad.
In dit rapport ontbreekt het hoofdstuk >Conclusies en aanbevelingen= omdat die verwerkt zijn in de recensie.

Hoofdstuk 2 Het boek Oeroeg

Technische gegevens
Schrijfster : Hella S. Haasse
Uitgeverij : Querido's Uitgeverij B.V., 1991
Aantal pagina's : 122.

Oorspronkelijk uitgegeven als Boekenweekgeschenk, in 1948. De schrijver van het boek was niet bekend toen het als Boekenweekgeschenk uitgegeven werd. Dat is pas later bekend gemaakt, omdat het hele onderwerp erg gevoelig lag in de maatschappij anno 1948.

Het verhaal

Feiten

Het verhaal wordt verteld door de zoon van een Nederlandse administrateur die bevriend was met de Indische jongen Oeroeg en speelt zich af in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog (twintiger-dertiger jaren). Hun moeders zijn tegelijkertijd zwanger en zij groeien samen op van baby tot jongeman, omdat de moeders vriendschappelijk met elkaar omgaan.
De Hollandse vrouw heeft in de directe nabijheid geen contact met sekse‑ en rasgenoten. Daar komt bij dat zij en de mandoersvrouw (Sidris) tegelijk zwanger zijn. Sidris is de vrouw van Deppoh, die een belangrijke functie heeft op de plantage van de vader. De jongens trekken er samen op uit, spelen, ravotten, vechten. Toch zijn er in de jeugdperiode al verschillen tussen de oosterling en de westerling op te merken: Oeroeg uit zijn vreugde nauwelijks tegenover mensen, maar hij kan dat wel tegenover dieren. In hun fantasiespelletjes genieten de jongens heel erg, meestal vinden die plaats in de omgeving van het huis waar Oeroeg woont. De vader van 'ik' juicht de omgang met de Indische jongen niet toe: 'De jongen hoort niet in de Kampong. Hij spreekt geen fatsoenlijk woord Hollands. Hij wordt je reinste Katjang.' Een employé moet 'ik' Nederlands leren en verder onderwijzen. Oeroeg ziet het zwijgend aan. Na enige tijd moet 'ik' de lagere school bezoeken in de stad en daar kun je alleen met de trein komen.

Gebeurtenis

In de >uitgezonden= families gaat het er soms erg uitbundig aan toe. Er is geld in overvloed en dat impliceert dat er regelmatig feesten zijn waar de alcohol rijkelijk vloeit.
Als er gasten zijn bij de Nederlandse administrateur, wordt er een rit gemaakt naar Telaga Hideung, het Zwarte Meer, dat in het fantasiespel van Oeroeg en 'ik' steeds een grotere rol speelt. Er waren geheimzinnige verhalen over het meer in omloop, die de jongens zowel angst als verwachtingsvolle spanning inboezemden. 'Ik' mag mee naar het meer, Oeroeg is er vanzelfsprekend niet bij. Zijn vader, Deppoh, moet de weg wijzen en het vlot, waarmee gevaren wordt, besturen, samen met Danoeh, de tuinman. De Nederlanders zijn door drank door het dolle heen en het oude bamboevlot kan dat niet aan: een gedeelte ervan breekt af. De ik-figuur raakt te water en dreigt te verdrinken. Deppoh, die 'ik' gaat redden, raakt verstrikt in de waterplanten en verdrinkt.

Gevolgen

Sidris moet plaats maken voor de nieuwe voorman en verhuist naar een desa hoger op de berg. >De vader van de ik-figuur voelt zich schuldig en zorgt er voor dat Oeroeg ook naar school mag. Hij neemt de voogdij voor de jongen op zich. Als Oeroeg naar de Hollands‑Indische school te Soekaboemi mag, komt hij in de bediendenvertrekken in het huis van >ik= wonen. De vader van 'ik' betaalt de schoolopleiding.
Samen met 'ik' reist Oeroeg voortaan elke dag heen en weer. 'Ik' voelt ten aanzien van Oeroeg geen verschil in ras en rang.

De ouders van de ik-figuur hebben een beroerd huwelijk. De moeder voelt zich eigenlijk nooit op haar plaats in Indonesië en wordt verwaarloosd door de vader. Soms kleedt ze zich zelfs niet aan. De bedienden zijn allen op de hoogte van haar eenzaamheid. Zij begint een verhouding met de onderwijzer die >ik= Nederlands moet leren. De moeder van 'ik' gaat voor onbepaalde tijd op reis, waarschijnlijk onder druk van vader, die de verhouding heeft ontdekt. De ik-figuur vindt het niet zo=n punt, hij wordt toch niet of nauwelijks opgevoed door zijn ouders, dus hij mist haar niet echt. Hij heeft veel meer contact met Oeroeg en diens familie.

Dan verschijnt Gerard Stokman, de nieuwe employé, in het leven van Oeroeg en 'ik'. Deze avonturier neemt de jongens mee op de jacht op wilde varkens, waarbij Ali, de koelie, allerlei verhalen vertelt. Gerard wordt heel belangrijk voor de beide jongens, ze vertrouwen hem en blijkbaar doet de vader van >ik= dat ook, want de jongens gaan regelmatig een heel weekend met Gerard het oerwoud in, wat niet ongevaarlijk is.

Op een avond deelt de vader van 'ik' hem mee dat hij op reis gaat. Dat heeft verregaande gevolgen voor >ik=, want ook de moeder is nog steeds niet terug, dus we moet er dan op >ik= gaan letten? De enige oplossing volgens vader is dat 'ik' in Holland verder zal gaan studeren op een kostschool; een scheiding met Oeroeg lijkt onvermijdelijk, maar er komt uitstel. >Ik= kan gaan wonen in Soekaboemi bij Lida, 'een vrouw van onbestemde leeftijd', die afspraken heeft gemaakt met de vader van >ik=. Oeroeg blijft hij ontmoeten in spijbeluurtjes, Lida laat Oeroeg bij haar thuis komen en spoedig daarna verhuist hij voorgoed naar het pension van Lida.
Lida is het, die Oeroeg vooruit wil helpen om zich verder te ontwikkelen om arts te worden. Na de middelbare school zal Oeroeg naar de NIAS gaan, een school waar Indische jongens opgeleid worden om arts te worden. De jongens zijn nu weer dagelijks samen en gaan samen de puberteit in.

De vader van 'ik' komt na ruim een jaar weer terug: Hij heeft een nieuwe vrouw meegebracht. Met deze Eugenie, kan 'ik' niet goed opschieten. 'Ik' gaat in Batavia, waar Lida en Oeroeg inmiddels wonen, op de HBS (internaat). 'Ik' bezoekt Oeroeg en Lida geregeld. De jongens komen ook in aanraking met meisjes, meestal zusters van Oeroegs vrienden. Bij het meisje Poppie thuis leren ze dansen. De twee praten veel, over de meisjes, de films en hun toekomst. Oeroeg is sneller volwassen dan >Ik= en heeft >iets= met een kamerbewoonster van. Lida stuurt Oeroeg ook naar het internaat, waar hij erg moet wennen aan de discipline en de vorm van discriminatie die >Ik= niet herkent, maar voor Oeroeg al heel normaal is.

In de vriendschap komt enige verwijdering, doordat Oeroeg veel omgaat met Abdullah Haroedin, een Arabische jongen die ook naar de NIAS zal gaan in Soerabaja.
Daar, in Soerabaja, wordt Oeroeg de zelfbewuste inlander die hij moest worden: Hij bekritiseerde de gouvernementsregelingen op medisch en hygiënisch gebied. Ook Lida verhuist naar Soerabaja en schrijft aan 'ik' brieven. 'Ik' vertrekt naar Holland om in Delft voor ingenieur te gaan studeren. Van Oeroeg en Lida neemt hij afscheid; de verwijdering tussen de twee vrienden is groter geworden: 'Ik heb veel contact ‑ met gelijkgezinden. Er is veel te doen=, zegt Oeroeg. 'Ik' begrijpt hem niet, later in de ontmoeting wordt hem alles veel duidelijker, als Oeroeg hem antwoordt: 'Ik heb jullie hulp niet nodig, ik ga niet bij het Nederlandse gouvernement werken.' Als 'ik', na zijn studie voltooid te hebben, terugkeert in Indië, is de nationale geest veel sterker: de politionele actie breekt uit. 'Ik' ontmoet Oeroeg bij het meer, Telaga Hideung. De inlander staat voor hem met een getrokken revolver: 'Ga weg,' zei hij in het Soendanees, 'Ga weg, anders schiet ik. Je hebt hier niets te maken.' De strijd is hard, meedogenloos en onpersoonlijk. >Ik= twijfelt :'Was het werkelijk Oeroeg? Ik weet het niet. Oeroeg zal ik nooit meer ontmoeten. Ik kende hem, zoals ik Telaga Hideung kende ‑ een spiegelende oppervlakte. De diepte peilde ik nooit.'

De Personages

Verschillen tussen >ik= en Oeroeg
'Ik' is in Indonesië geboren en voelt zich bij de Indonesiërs veel meer thuis dan bij zijn eigen ouders. Deze, en vooral zijn vader, verzetten er zich tegen dat hij een 'kampongjongen' wordt, maar aangezien ze zich verder heel weinig met de jongen inlaten, hebben zij op hem niet de minste invloed. Als Oeroeg in Batavia op hetzelfde internaat komt als 'ik', staan zij beiden ten opzichte van de andere jongens weldra in een geïsoleerde positie. Bij het afscheidsbezoek te Soerabaja vooral lijkt 'ik' te beseffen dat Oeroeg en Abdullah tot een andere wereld behoren. Van de nationalistische streven begrijpt hij niets. Op het eind, bij Telaga Hideung, herkent hij Oeroeg nauwelijks. Wat 'ik' aan verschillen tussen hemzelf en Oeroeg opvalt, als zij beiden ongeveer zes jaar zijn, is hoofdzakelijk nog maar uiterlijk. Oeroeg is eerder volgroeid. 'Ik' ergert zich aan zijn rood‑worden in de felle zon. Hij juicht opgewonden bij een geslaagde vangst, Oeroeg is stil, beheerst. Oeroeg hitst dieren tegen elkaar op; hij was niet wreed, hem ontbrak alleen het gevoel, dat een Westerling vaak een dier moet sparen en eerbiedigen uit halfbewust verwantschapsbesef (citaat uit boek). Oeroeg kan uitstekend een vliegtuig nabootsen, 'ik' kan dit niet door 'een soort van verlegenheid, misschien schaamte, of onmacht tot een zo volledige overgave aan het spel'. 'Ik' leest graag, Oeroeg daarentegen tekent goed. Later in Batavia legt Oeroeg zijn Mohammedaans hoofddeksel, de topi, af, kleedt zich Europees en probeert, evenals de halfbloeden, zoveel mogelijk te verwesteren, wat voor een deel neer komt op nabootsing van sport‑ en filmhelden. Wanneer Oeroeg echter op het Europees internaat komt, waar 'ik' al eerder verbleef, gaat hij beseffen dat het verschil met de Europese jongens niet te overbruggen is. Er ontstaat een verwijdering tussen 'ik' en Oeroeg en de laatste zoekt meer contact met Abdullah. Als Oeroeg te Soerabaja voor arts gaat studeren, ontwaakt in hem het nationaal zelfbewustzijn. Hij studeert ijverig. Zijn onverschilligheid verdwijnt. Hij is vol kritiek op het Nederlandse gouvernement. Hij draagt zijn topi weer. Hij is nu een 'ernstige jonge Inlander, volwassener dan ik het was, en vervuld van een nieuw en ditmaal volkomen harmonisch zelfbewustzijn'. Hij 'bleek in het nieuwe milieu van progressieve studenten en jonge agitatoren tot een redenaar uitgegroeid te zijn'. Hij wil zijn land moderniseren, verwerpt de wajangpoppen, gamelan, bijgeloof, de Boroboedoer en wil 'fabrieken..., oorlogsschepen en moderne klinieken en scholen, en zeggenschap over onze eigen zaken'. Dan komt de oorlog. En bij hun laatste ontmoeting kan Oeroeg in zijn vroegere vriend niets anders meer zien dan de blanke, de vijand.

Andere personages

Vader In zichzelf gekeerd, ongelukkig met zijn huwelijk en kind, rechtlijnig, soms nors, weinig liefdevol ten opzichte van >ik=, weinig betrokken bij thuis.
Vader gaat ernstig over de grenzen van Deppoh heen als hij van hem verlangt dat hij in het water van het Zwarte Meer springt om >ik= -nota bene de zoon van vader en niet van Deppoh- te redden. Tenslotte voorspellen de goden ongeluk als je dat doet, maar Deppoh is trouw aan zijn meester en negeert de innerlijke waarschuwing.
Later een heel andere man, dikker, vrolijker met zijn nieuwe vrouw Eugenie en zijn nieuwe kinderen. Ook dan is >ik= nog niet belangrijk voor hem, tenzij er gestudeerd moet worden.

Moeder : Eenzame vrouw die emotioneel verwaarloosd wordt door haar man. Zoekt haar aandacht in contacten met inlanders en later in een verhouding met de onderwijzer van >ik=. Lijkt een postnatale depressie te hebben. Verdwijnt uit het leven van >ik= als de verhouding uitkomt en trekt zich niet veel meer aan van >ik=.

Sidris : Voor >ik= meer een moeder dan zijn eigen moeder, totdat het fatale ongeluk met Deppoh zich voltrekt. Daarna gaat ze meer en meer afstand houden, zeker als ze in de Desa te maken krijgt met armoede.

Deppoh : Stille ernstige, volgzame onderdaan van de vader van >ik=. Is trouw en heeft verantwoordelijkheidsgevoel. Laat door zijn zwijgen wel duidelijk merken dat hij weinig waardering heeft voor de manier waarop de...








Nog geen opmerkingen of toevoegingen op dit document geplaatst.
Wil jij een bericht plaatsen dan kan dat door op "post message" te klikken.